Aanslag op Frans Ferdinand — waar de Eerste Wereldoorlog begon in Sarajevo
Sarajevo: Franz Ferdinand Assassination & the Start of WWI
Waar begon de Eerste Wereldoorlog in Sarajevo?
Aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk-Este werd op 28 juni 1914 vermoord op de Franz-Josefstraat (nu Zelenih beretki) bij de Latijnse Brug over de rivier de Miljacka. De exacte plek is gemarkeerd en het aangrenzende Museum van Sarajevo 1878–1918 documenteert de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog.
Op de ochtend van 28 juni 1914 stond een negentienjarige student op een straathoek in Sarajevo en loste twee schoten die de Eerste Wereldoorlog ontketenden. De moord op aartshertog Frans Ferdinand, troonopvolger van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk, zette een reeks ultimatums, mobilisaties en oorlogsverklaringen in gang die alle grote Europese mogendheden meesleurde in een conflict waarbij zeventien miljoen mensen het leven lieten.
Tegenwoordig is de plek — de hoek bij de Latijnse Brug, aan de rechteroever van de Miljacka, vijf minuten lopen van het hoofdplein van de oude stad — te voet te bereiken in een kwartier vanuit de meeste hotels in Sarajevo. Het is een van de historisch meest betekenisvolle straathoeken van de moderne wereld.
De politieke context: Bosnië onder Oostenrijk-Hongarije
Bosnië werd in 1908 door Oostenrijk-Hongarije geannexeerd na dertig jaar Oostenrijks-Hongaars bestuur. De annexatie was omstreden en wekte diepe wrok bij Servië, dat had gehoopt Bosnië (met zijn grote Zuid-Slavische bevolking) op te nemen in een groter Servisch rijk. Onder Bosnische Serviërs en Kroaten groeide de agitatie voor Zuid-Slavische eenwording — een beweging die als Joegoslavisme bekend staat.
De jaren 1908–1914 werden gekenmerkt door toenemend nationalistisch geweld op de Balkan. De twee Balkanoorlogen van 1912–1913 hadden de regio hertekend en Servische nationalisten aangevuurd. In 1914 onderhielden diverse Bosnisch-nationalistische groeperingen contacten met officieren van de Servische militaire inlichtingendienst, de zogeheten Zwarte Hand.
Gavrilo Princip en zijn medesamenzweerders waren in Servië getraind en voorzien van Browning-pistolen en handgranaten voordat ze de grens met Bosnië overstaken. De groep van zeven samenzweerders had positie ingenomen langs de Appel Quay — de geplande route van de stoet van de aartshertog — op de ochtend van 28 juni 1914.
De dag van de aanslag
Frans Ferdinand was op 26 juni met zijn vrouw Sophie, hertogin van Hohenberg, in Sarajevo aangekomen. Het bezoek was zowel een ceremoniële inspectie van Oostenrijks-Hongaarse troepen als een vertoon van vertrouwen in de stabiliteit van Bosnië. De datum — 28 juni — was Sint-Vitusdag (Vidovdan), de verjaardag van de Slag op het Merelveld in 1389, een datum met diepe symbolische betekenis voor Servische nationalisten.
De stoet reed ‘s ochtends over de Appel Quay. Rond 10:10 gooide een van de samenzweerders, Nedeljko Čabrinović, een handgranaat naar de auto van de aartshertog. De granaat ketste af op het ingeklapte dak en ontplofte onder het volgende voertuig, waarbij enkele mensen gewond raakten. De chauffeur van Frans Ferdinand gaf gas en de stoet vervolgde zijn weg naar het stadhuis.
Na de receptie in het stadhuis besloot de aartshertog zijn gewonde officieren in het ziekenhuis te bezoeken. De chauffeur was niet goed ingelicht over de gewijzigde route. Bij de kruising bij de Latijnse Brug sloeg de voorste auto de Franz-Josefstraat (nu Zelenih beretki) in. Toen hij het misverstand besefte, stopte de chauffeur en reed achteruit.
Gavrilo Princip stond op de hoek — naar verluidt bij een delicatessenzaak na de mislukte eerste aanslag. Toen de auto recht voor hem tot stilstand kwam, deed hij een stap naar voren en loste van circa 1,5 meter afstand twee schoten. De eerste kogel trof de aartshertog in de halsader; de tweede raak Sophie in de buik. Beiden stierven binnen een uur.
De plek vandaag: de Latijnse Brug en het museum
De Latijnse Brug (Latinska ćuprija) is een zestiende-eeuwse Ottomaanse stenen brug over de Miljacka. Ze is een van de meest gefotografeerde bruggen van Sarajevo en een prachtig architecturaal object, los van haar historische betekenis. De hoek waar Princip stond, bevindt zich een korte wandeling ten noorden van de brug, aan de rechteroever.
Het Museum van Sarajevo 1878–1918 is gevestigd in het hoekgebouw. Het staat informeel bekend als het Frans Ferdinand Museum. De vaste tentoonstelling beslaat de Oostenrijks-Hongaarse periode in Sarajevo: de architectuur, de stadsontwikkeling (de stad werd onder Oostenrijks bewind ingrijpend verbouwd) en de gebeurtenissen van juni 1914 in aanzienlijk detail — de samenzweerders, het tijdsverloop van die dag, de politieke nasleep. Entree circa 6 BAM; dagelijks geopend van 10:00–18:00.
Op het trottoir buiten vindt u een kleine plaquette en een set voetafdrukken die de vermoedelijke positie van Princip markeren. Die voetafdrukken hebben een bewogen geschiedenis — ze werden aangebracht onder het Joegoslavische regime, toen Princip werd gevierd als held van de Zuid-Slavische bevrijding, daarna verwijderd in het kader van debatten over de erfenis van de aanslag, en uiteindelijk hersteld in een neutralere herdenkingsvorm.
Sarajevo: de aanslag op Frans Ferdinand en het begin van WO IVan Sarajevo naar wereldoorlog: de julicrisis
Binnen een maand na de aanslag was Europa in oorlog. Oostenrijk-Hongarije gaf Servië de schuld van het complot en stelde een ultimatum met tien eisen, waarvan Servië de meeste inwilligde — maar niet alle. Oostenrijk-Hongarije verklaarde Servië op 28 juli 1914 de oorlog. Rusland mobiliseerde ter verdediging van Servië; Duitsland verklaarde Rusland de oorlog; Frankrijk en Groot-Brittannië werden meegesleurd. In augustus 1914 was de oorlog continentbreed.
Het debat onder historici over de verantwoordelijkheidsketen voor de julicrisis duurt al meer dan een eeuw voort. De aanslag was onmiskenbaar de aanleiding; of het een noodzakelijke of voldoende oorzaak van de oorlog was, is een complexere vraag. Wat buiten kijf staat, is dat de gebeurtenissen op een straathoek in Sarajevo op 28 juni 1914 de keten in gang zetten.
Begeleide rondleidingen langs de aanslaggeredacht en het Oostenrijks-Hongaarse Sarajevo
Verscheidene begeleide stadswandelingen in Sarajevo nemen de Latijnse Brug en de aanslaggeredacht op als onderdeel van een bredere historische vertelling. De beste verbinden de Ottomaanse, Oostenrijks-Hongaarse en Joegoslavische perioden van de geschiedenis van Sarajevo tot een samenhangend verhaal — en helpen bezoekers te begrijpen waarom Sarajevo altijd een plek is geweest waar grote historische krachten elkaar kruisen.
Sarajevo: rondleiding over het begin van de Eerste WereldoorlogSpecifieke WO I-themarondleidingen richten zich in het bijzonder op de politieke en samenzweerderige achtergrond van 1914 — de route van de stoet volgen, stilstaan op het eerste hinderlaagpunt aan de Appel Quay en het museum bezoeken. Ze zijn bijzonder waardevol voor bezoekers die al interesse hebben in de oorzaken van WO I.
Het Oostenrijks-Hongaarse Sarajevo: de bredere architectuur
De Oostenrijks-Hongaarse periode (1878–1918) liet een diepe stempel op het stadslandschap van Sarajevo. Als u van de Latijnse Brug westwaarts langs de Miljacka loopt, passeert u gebouwen in de Weense Secessiestijl, die op een incongruente — en fascinerende — manier naast de Ottomaanse Baščaršija staat. De Vijećnica (Stadhuis/Nationale Bibliotheek), de Kathedraal van het Heilig Hart, het Nationaal Museum en het Postkantoor zijn allemaal Oostenrijks-Hongaarse bouwwerken.
Onze gids over het Oostenrijks-Hongaarse Sarajevo behandelt de architectonische erfenis uitgebreid. Voor een breder beeld van Sarajevo als “ontmoetingspunt van culturen” door de Ottomaanse, Oostenrijks-Hongaarse en Joegoslavische perioden, zie de gids over Sarajevo als cultureel kruispunt.
De geschiedenis verbinden: de lagen van Sarajevo
Wat Sarajevo onderscheidt van andere Europese steden is de dichtheid van haar historische gelaagdheid. Dezelfde stad die het beginpunt was van de Eerste Wereldoorlog, overleefde ook het langste beleg van een hoofdstad in de moderne geschiedenis. De gids over de oorlogsrondleiding in Sarajevo behandelt het beleg van 1992–1996; de gids Bosnische geschiedenis voor reizigers plaatst beide gebeurtenissen in een langere tijdlijn.
Voor context over hoe al deze geschiedenissen samenhangen, biedt de Baščaršija-gids een inleiding op straatniveau in de oude stad en haar gelaagde betekenis, op slechts tien minuten lopen van de Latijnse Brug.
Praktische informatie
De Latijnse Brug en de aanslaggeredacht liggen in de oude stad en zijn te allen tijde vrij toegankelijk. Het museum is de meeste dagen geopend van circa 10:00 tot 18:00; de entree bedraagt circa 6 BAM. Reken 45 minuten tot een uur voor het museum, plus tijd voor de brug en de omgeving. De locatie is volledig rolstoeltoegankelijk. Op één minuut lopen zijn cafés en restaurants te vinden.
De aanslaggeredacht is gemakkelijk te combineren met de Baščaršija-bazaar en de nabijgelegen moskeeën van Sarajevo in één ochtendrondwandeling — alle zijn op loopafstand van hooguit tien minuten van elkaar.
Veelgestelde vragen over Aanslag op Frans Ferdinand — waar de Eerste Wereldoorlog begon in Sarajevo
Waar precies werd Frans Ferdinand neergeschoten?
Wie vermoordde Frans Ferdinand en waarom?
Wat gebeurde er op de dag van de aanslag?
Is er een museum over de aanslag op Frans Ferdinand in Sarajevo?
Kun je de aanslaggeredacht op een rondleiding bezoeken?
Topervaringen
Boekbare activiteiten met geverifieerde prijzen en directe bevestiging op GetYourGuide.
